Pesticiden in koffie: hoe zit het echt?

De meeste koffie is niet biologisch. Daardoor zitten er resten van pesticiden in. Boeren spuiten er elk seizoen flink wat chemie op. Volgens het rapport Poison in Your Coffee van Coffee Watch krijgt koffie zelfs meer pesticiden per hectare dan mais of soja. Dat raakt de boer, de omgeving van de plantage en jou als koffiedrinker. Restjes belanden gewoon in je kopje.
In deze blog lees je welke middelen worden gebruikt, waar ze terechtkomen, en hoe je koffie herkent die zonder synthetische bestrijdingsmiddelen is geteeld.

Waarom wordt koffie zo veel bespoten?

De koffieplant heeft drie hardnekkige vijanden. Koffieroest, een schimmel die de bladeren aantast en een complete oogst kan verwoesten, wordt bestreden met fungiciden. De koffiebessenboorder, een kevertje dat zich in de bes nestelt en de boon van binnenuit opeet, wordt bestreden met insecticiden. En onkruid, dat concurreert om water en voeding, wordt op grote plantages weggespoten met herbiciden zoals glyfosaat.

Op moderne zonplantages koffie in strakke rijen, in volle zon, als monocultuur krijgen die plagen bovendien vrij spel. Geen schaduwbomen, geen vogels, geen natuurlijke vijanden die het werk doen. Hoe eenzijdiger de teelt, hoe meer chemie er nodig is.

Verboden in Europa, toch in de keten

In veel koffieproducerende landen zijn bestrijdingsmiddelen toegestaan die in de EU allang verboden zijn vanwege de risico’s voor mens en milieu. Paraquat bijvoorbeeld, een zeer giftig herbicide. De EU trok de goedkeuring al in 2007 in, en inmiddels is het middel in meer dan zeventig landen verboden  maar in een flink aantal productielanden is het nog gewoon legaal.

De Europese regels verbieden het gebruik van zulke middelen op Europese akkers, maar niet de import van gewassen die ermee zijn geteeld zolang het residu in het eindproduct onder de norm blijft. Consumentenorganisaties als Foodwatch en PAN Europe noemen dit het boemerangeffect: middelen die Europa zelf heeft verbannen, komen via geïmporteerd voedsel alsnog terug. Uit een analyse van PAN Europe blijkt bovendien dat juist thee, koffie en specerijen sterker vervuild zijn met resten van EU-verboden middelen dan andere producten.

Van plantage tot kopje: wie krijgt de pesticiden binnen?

Iedereen in de keten komt ermee in aanraking, alleen niet in dezelfde mate.
Op de plantage is de blootstelling verreweg het grootst. Boeren en plukkers werken er dagelijks mee, vaak zonder beschermende kleding en zonder goede instructies. Daarnaast spoelen bestrijdingsmiddelen en kunstmest uit naar het grondwater, waar omliggende dorpen hun drinkwater vandaan halen. En op de plantage zelf verdwijnen insecten, vogels en bodemleven waardoor het gewas kwetsbaarder wordt en er juist méér gespoten moet worden.

En in je kopje? Ook daar kunnen residuen in zitten, maar de hoeveelheid is beperkt. De boon zit tijdens de groei beschermd in de bes, die bij het verwerken wordt verwijderd, en het branden op ruim 200 graden breekt de meeste restanten verder af. Daardoor blijven metingen aan gebrande koffie vrijwel altijd onder de Europese maximumnormen. “Onder de norm” betekent alleen niet automatisch “helemaal niks” sommige middelen, zoals glyfosaat, zijn hittebestendiger dan andere. Hoeveel residu je acceptabel vindt, zeker van middelen die hier verboden zijn, bepaal je uiteindelijk zelf.

Hoe herken je koffie zonder synthetische pesticiden?

Het EU-biologische keurmerk (het groene blaadje) is de enige onafhankelijk gecontroleerde garantie dat koffie zonder chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest is geteeld. Geen glyfosaat, geen paraquat en een controleur die daarop toeziet. Termen als “puur” of “natuurlijk” zonder keurmerk zeggen daarentegen niets over pesticidegebruik.

De feiten op een rij

Op conventionele koffie gaat per seizoen flink wat chemie overheen meer pesticiden per hectare dan op mais of soja. De middelen raken de hele keten: boeren en plukkers die er dagelijks mee werken, het grondwater en het ecosysteem rondom de plantage, en in kleinere hoeveelheden ook de koffiedrinker. Koffie die zonder synthetische bestrijdingsmiddelen is geteeld, herken je aan het EU-biologische keurmerk: de enige onafhankelijk gecontroleerde garantie.